Normaal zal het niet meer worden, pas je daarom aan

Nog even en we zitten in Nederland één jaar in de crisis. Of we deze hadden kunnen afwenden, is iets waar historici zich laten over uit moeten laten. Een ding is wel zeker, vlak voor de zomer van 2020 waren er ca. 1.700 mensen besmet, als we toen hadden doorgepakt dan had het er nu waarschijnlijk gunstiger uitgezien. Maar goed, wat koop je daarvoor? Stop te hopen op een beter verleden, zeg ik wel eens. Wat moeilijk tot velen schijnt door te dringen, is dat het niet meer normaal gaat worden. Voor een belangrijk deel hebben we dat aan ons zelf te wijten. In plaats van ons te richten op het terugdringen van het virus, richten we ons, nog steeds, op het terugdringen van de maatregelen. Het is moeilijk om van onze hedonistische trekken af te komen.

Regelmatig gaan er stemmen op om minder draconische maatregelen. De argumenten die dan worden aangevoerd zijn:

1) Moeten we de hele economie opofferen om enkele oudjes die toch al dood gaan te redden?

2) Moeten we niet meer rekening houden met de psychologische effecten van de lockdown?

Het zijn retorische vragen waarop het antwoord volgens de stellers ‘het opheffen van de maatregelen’ moet zijn. Zij willen terug naar hoe het eens was. Dit is een majeure misvatting en een tegenstelling die niet bestaat.

Wanneer we de samenleving opengooien dan redden we in geen geval de economie en voorkomen we ook geen psychologische schade. We hebben te maken met een vergrijsde samenleving, zo’n 4,5 miljoen burgers zijn ouder dan zestig jaar. Zij zullen als we het virus de vrije loop laten voorzichtiger zijn in hun deelname aan de economie. Uit levensbehoud zullen zij minder uitgaan en minder besteden. Dat veroorzaakt dus uiteindelijk ook een tsunami aan faillissementen, temeer omdat de overheid dan ook zal stoppen met de steunpakketten.

Als het virus vrij baan krijgt, krijgen bedrijven en organisaties te maken met veel meer ziekte en uitval onder hun werknemers. Jongere mensen worden relatief minder ziek van het virus, maar dat neemt niet weg dat de absolute aantallen zeer hoog zullen worden. De druk op de zorg blijft bestaan en op een gegeven moment zullen we in eenzelfde situatie dan nu terechtkomen. Mijn vraag is dan: “Wat hebben we opgelost?

Ook lijkt een dergelijk scenario niet erg uitnodigend voor mensen in risicoberoepen. Ik zou me dan nog wel eens tien keer bedenken voordat ik voor een carrière in de zorg zou kiezen. Keuzes die wel eens tot nog grotere tekorten aan zorgpersoneel kunnen leiden. Dit geldt natuurlijk ook voor het onderwijs (de scholen moeten immers openblijven). Veel essentiële sectoren zullen leeglopen. Is dat dan wat we willen? Het lijkt me niet.

Nu ben ik nog vergeten dat wanneer we het virus zijn gang laten gaan, dat het dan meer mogelijkheden heeft om zich te muteren naar een gevaarlijkere variant. Zie wat er gebeurd is met de Britse mutatie. Gelukkig is er een vaccin, maar wat nu als dat niet meer helpt tegen een nieuwe mutatie, dan zijn de rapen goed gaar.

Ik ben bang dat we nog wel een tijdje in deze situatie zullen zitten, als alles meezit ziet het er hopelijk in 2022 wat gunstiger uit. Verwacht dus niet teveel van dit nieuwe jaar. Maar ook de tijd na Corona zal niet terugkeren naar een oud normaal. We krijgen dan te maken met de economische fall-out, bedrijven die failliet gaan, overspannen zorgmedewerkers. Dan krijgen we de nasleep van de long-Covid patiënten, werkeloosheid en de sociale en psychologische gevolgen van de lockdown en de daaruit voortvloeiende onrust. Dusverre van normaal.

Leuk is anders, maar zo is het gegaan na elke pandemie. Mijn lijfspreuk voor deze tijd is: verwacht het ergste, streef naar het beste om zo op het meest realistische scenario uit te komen. Accepteren en aanpassen is de enige logische actie.

Nederland een dictatuur?

Je hoort nog wel eens mensen zeggen dat besluiten, genomen door het kabinet, niet democratisch zijn en dat Nederland een dictatuur aan het worden is. Ik vraag me dan of dit ligt aan het onderwijs of aan het feit dan men niet heeft zitten opletten, maar een dictatuur zijn we zeker niet, eerder het tegendeel.

Wat is nu de essentie van een dictatuur? Veel mensen zullen in eerste instantie denken aan onderdrukking en wreedheden. Of aan het ontbreken van een democratie, waarbij men dan denkt aan ‘de meeste stemmen gelden’. De realiteit is vele malen complexer. In een dictatuur hebben we te maken met een verstoord machtsevenwicht. Door de eeuwen heen heeft de mensheid een reeks van oplossingen gevonden om het ontstaan van een dictatuur tegen te gaan. Democratie is daar een van, maar zeker niet de enige. Sterker nog, democratie is eerder een gevolg dan een oorzaak van vrijheid.

Vele malen belangrijker zijn de instellingen of, met een mooi woord, instituties die allemaal een klein stukje van de macht bezitten. Als velen macht hebben dan hebben weinigen absolute macht waardoor een sluimerende dictatuur geen voeten aan de aarde krijgt. In Nederland hebben we veel van die instellingen. We mopperen vaak over bureaucratie, maar besef heel goed dat die er is om iedereen gelijk te behandelen.

Een belangrijk instituut is de onafhankelijke rechtstaat. Rechters die los van de politiek staan. Kijk maar eens naar de verschillende zaken die burgers hebben aangespannen jegens de staat met betrekking tot het milieu. Ook was het mogelijk om naar de rechter te gaan met betrekking tot de corona-maatregelen. Daaraan kan je zien dat een kabinet niet alles zonder meer door kan voeren.

Een ander voorbeeld van een zelfstandige instelling is de belastingdienst. Onlangs heeft een bewindspersoon een rechtszaak aangespannen tegen deze dienst. Dit is iets wat in een dictatuur nooit zou gebeuren. Beide partijen wachten geduldig af op de uitspraak van de rechter en zullen deze respecteren. Er is een balans in de macht. Zo hebben we het CBS dat regelmatig met conclusies, getrokken uit neutrale gegevens, komt. Ook als deze het kabinet niet welgevallig zijn vindt publicatie plaats. Dit is iets wat in een dictatuur nooit zou plaatsvinden.

In Nederland is dat alles tot nog toe heel goed geregeld. De verdeling van de macht is wat landen vrijmaakt, democratie is daar een klein onderdeel van. Wereldwijd staat een en ander wel onder druk. Ik kan me daar meer zorgen over maken dan over het onvermijdelijk verdwijnen van Zwarte Piet. Als een groot deel van de wereld dat vindt, dan moet dat maar.

Een ander zeer respectabel instituut dat we hebben is het RIVM. Sinds 1934  houdt dit ons leefklimaat in de gaten en ondersteunt het bewindslieden bij hun verantwoordelijkheid. Ik kan me zo voorstellen dat veel Nederlanders er voor de corona pandemie nog nooit van hadden gehoord. Er zullen zelfs sommigen zijn die denken dat het speciaal voor corona is opgericht. Zonder dit instituut hadden we er veel slechter voorgestaan dan nu. Los van eventuele fouten die er tijdens deze crisis zijn gemaakt.

Al vanaf het begin van de pandemie is er kritiek op de adviezen van het RIVM. Deze kritiek zwelt nu we steeds dieper in de crisis zitten aan. Ik heb medelijden met de heer van Dissel waarop, inmiddels niet stilletjes meer, een ware karaktermoord plaatsvindt. Wat de criticasters niet begrijpen is dat zij een instituut aan het ondermijnen zijn en daarmee een van de beschermingsmiddelen tegen de dictatuur omverhalen. Herinner wat ik eerder zei, dat hoe meer instituten macht hebben des te minder absolute macht er is.

Een andere belangrijk instituut dat onder druk staat is de Tweede Kamer. Parlementariërs worden opgewacht, aangeklampt en soms wel bedreigt. Naïeve actievoerders gaan zelfs bij zieke Kamerleden langs. Hiermee verstoren zij een machtsbalans waaraan we zoveel vrijheid danken. Een parlementariër moet zijn werk kunnen doen. Het mooie van een rechtstaat is dat niet iedereen zijn zin kan krijgen. Wie dat weigert te accepteren is een gevaar voor onze vrijheid.

De NOS is het laatste slachtoffer in het rijtje. Het is zeer verontrustend dat deze instelling de logo’s van hun wagens moeten halen omdat ook zij bedreigd worden. Je kunt veel zeggen van de NOS, maar zeggen dat het een door de staat gecontroleerde omroep is, getuigt van slecht functionerende hersenen. Sorry dat ik het zeg! De berichtgeving van de NOS steekt eerder een spaak in de wielen van het kabinet dan dat het een positieve bijdrage daaraan levert. Door ze hun werk onmogelijk te maken breng je de dictatuur weer een stapje dichterbij.

We leven in een spannende tijd en wat de toekomst brengen zal weet niemand. De pandemie, samen met de Brexit en de Amerikaanse presidentsverkiezingen, zal naar alle waarschijnlijkheid leiden tot een grote omwenteling. Om over de gevolgen van het veranderende klimaat nog maar niet te spreken. Ik verwacht niet dat deze omwenteling op korte termijn een betere en liefdevollere wereld zal voortbrengen. Eerder vele jaren van neergang en grote sociale onrust. Een zwart scenario, dat zeker maar niet een zonder hoop, want steeds weer veert de mensheid op.

Help de Nederlander van zijn belevenisverslaving af

Om klokslag 10 uur ‘s avonds moesten de restaurants dicht. We doen dat om ervoor te zorgen dat zieke mensen behandeld kunnen worden. Eigenlijk is dat de enige reden. Niet voor de economie, niet om terug te gaan naar het oude normaal, we doen het om die beschaafde samenleving te zijn die we denken te zijn. Een die voor haar zwakkeren zorgt.

Toch hadden de horecaondernemers woensdagavond 14 oktober 2020 een, voor een doordeweekse avond, zeer goede omzet. Het was druk alsof het de laatste keer zou zijn. In Den Haag was er, niet ver van het gebouw waar de Tweede Kamer debatteerde, een corona-lockdown feest gaande. Dat staat symbool voor wat zich door het hele land afspeelde. Want er is iets door en door rot in onze samenleving dat we met zijn allen in de afgelopen decennia hebben laten ontstaan. Maar voordat ik dit onthul eerst nog een aantal symptomen.

De online bezorgdiensten vinden het niet te doen om na acht uur ’s avonds het verbod op het leveren van alcohol na te leven. Ik vraag me af waarom dat zo moeilijk is. Onlangs kreeg ik een mailtje van een theatershow die niet door kon gaan. Daar kunt u van leren, u levert gewoon niets meer na acht uur, net zoals een supermarkt die op dat tijdstip sluit. Dat kost u omzet, maar die was juist door de vorige lockdown gestegen, dus middelt dat mooi uit.

Onze jonge mensen klagen omdat het schoolfeest niet door kan gaan. Studenten houden van knuffelen en feesten. Het is zo moeilijk om achter een beeldscherm onderwijs te volgen, klagen zij. Hou toch op, een groot deel van de dag zit je naar de onzin op je zwarte schermpje te kijken. Hier word je sterk en groot van. Je ouders hebben je voorgelogen toen ze vertelden dat je alles kon bereiken wat je maar wilde. Het overgrote deel van je leven overkomt je en is niets meer dan een aaneenschakeling van toevalligheden. Wordt wakker uit je droom, tegenslagen horen erbij.

Dan hebben we de evenementenbranche die het idiote idee opperde om sneltesten in te zetten om toch nog evenementen te kunnen organiseren. Wat te denken van een specialist op het gebied van crisismanagement die voorstelde om de zwakken en de kwetsbaren af te zonderen zodat de rest kan feesten. Hoe haal je het in het hoofd. Wat is er misgegaan in de ontwikkeling van jouw geweten? Met een dergelijk voorstel creëer je een immorele tweedeling. Waarbij mijn sympathie dan nog het meest uitgaat naar de medewerkers in de zorg. Want die zouden dan niet naar evenementen kunnen gaan omdat zij het gevaar lopen besmet te raken. Wat een ziekmakende gedachte. Waar is je solidariteit gebleven?

Toen wij in het begin van dit jaar met zijn allen enthousiast klapten voor de zorg, was dat niet uit bewondering en respect voor de tomeloze inzet van onze helden. Nee integendeel, het was een uiting van onze verslaving aan belevenissen. Wij zijn verworden tot hedonisten van de ergste soort. Wij doen dingen niet omdat het moet, maar omdat het kan. We hebben rechten zonder dat er plichten tegenover staan. Dat is het werkelijke probleem van ons land!

In de komende maanden gaat het er om spannen, doe je mee of geef je toe aan je verslaving. Als dat laatste het geval is dan ben jij straks medeschuldig aan een zorgsysteem dat langzaam in zal storten. Er is niet veel zeker in het leven. Maar een ding is dat wel. Jij wordt ouder en daarbij hoort dat je ook wat zwakker wordt. Vroeg of laat komt er een moment dat ook jij een beroep op de zorg zal doen. Of die er dan nog is op dit niveau dat betwijfel ik. Ik vraag me af hoe je dan terug zult kijken op je belevenisverslaving in de twintiger jaren van deze eeuw.