Despootschaamte

(c) Canstockphoto – adam121

We leven in een tijd waarin we al snel het woordje schaamte aan iets dat ons niet zint koppelen. Zo hebben we vlieg- en vleesschaamte. Ik verbaas mij daar best wel een beetje over, omdat in mijn jeugd en jonge volwassenheid wij de schaamte voorbij waren gegroeid, althans dat dacht ik. Schaamte is een gevoel dat je hebt wanneer andere mensen iets zien waarvan je eigenlijk niet wilt dat zij dat van je weten.

De schrijver van het scheppingsverhaal in de bijbel legt ons uit dat dit kwam omdat de mens gegeten had van de verboden vrucht en daardoor kennis kreeg van goed en kwaad. Toen zag hij ineens dat hij naakt was, vandaar ook dat we sommige haren aan ons lichaam schaamhaar zijn gaan noemen. In dat hele oude verhaal uit de bijbel zit dus een belangrijke les. Wanneer je kennis van goed en kwaad krijgt dan ga je je schamen.

Nu is daar wel een probleempje, want nog geen vijftig jaar geleden bepaalde kerk en overheid wat goed en kwaad was. Nu is dat veel diffuser, in onze individualistische westerse samenleving bepaalt iedereen zijn eigen goed en kwaad en komt daar mee weg zolang hij of zij maar binnen de kaders van de wet blijft. Hadden we vroeger allemaal dezelfde vormen van schaamte, nu heeft iedereen zijn eigen schaamte.

Naast vlieg- een vleesschaamte stel ik een nieuwe schaamte voor en ik hoop dat de managers die dit betreft deze blog lezen en zich vanaf nu gaan schamen. Want laten we nu eens eerlijk zijn, hoeveel goede managers kunt u opnoemen? Ik ken er een paar, die bedoelen het goed. Maar er zijn er ook die denken dat ze goed doen en terwijl ze dit doen het ene na het andere beklemmende proces implementeren zonder zich te realiseren wat dit betekent voor de arbeidsvreugde van hun medewerkers.

Enige tijd geleden is de sultan van Oman overleden. Sultan Qaboos was een despoot, maar wel een verlichte. Toen hij aan de macht kwam, beloofde hij zijn volk dat hij de overheid zo zou hervormen dat de burgers daar geen last van zouden hebben. De goede man was een dictator, maar wel een goede. Heel veel managers, ook in Nederland, hanteren nog een feodaal bestuurssysteem. Aan de top zit de koning en wat de koning zegt dat rolt de adel uit.

Ik vraag me af hoeveel managers zich bewust zijn dat ze gevangen zitten in een systeem dat ons gevangen houdt in absurde paarse krokodillen. Die managers, het moet haast wel, die voelen despootschaamte om wat zij hun medewerkers aandoen. Ik zou zo zeggen schaam je diep dat je er nog niets aan hebt gedaan.

Want hoewel we in de vorige eeuw de schaamte voorbij waren, heeft schaamte wel degelijk een goede rol, immers wanneer wij ons schamen dan beheersen wij ons, dan zorgen wij dat we niet betrapt worden door ons gedrag te veranderen naar de door een samenleving gewenste norm. De door mij benoemde despootschaamte, zou de nieuwe norm moeten worden.

#individualisme de veroorzaker van #burn-out

(c) Canstockphoto, Gunnar2000

Burnout

Onlangs werd bekend dat veel mensen aan een burn-out lijden. Voor de mensen die het betreft is dat een nare periode die ik niemand toewens. Een psychiater probeerde een en ander te relativeren door op te merken dat de meeste mensen geen burn-out hebben maar verschijnselen daarvan vertonen. Of zo’n opmerking helpt, betwijfel ik. Maar de aantallen zijn wel zorgelijk. De oorzaken van burn-out zijn het langdurig aanwezig zijn van stress en onvoldoende bronnen vinden om daaraan te ontsnappen.

Eigenlijk vind ik de continue aanwezigheid van stress een veel groter probleem dan mensen die in een burn-out komen. Ik ken mensen die deze ervaring hebben gehad en daardoor hun leven drastisch omgegooid hebben. Zij waken ervoor om niet opnieuw op te branden. Je hebt vast wel eens gehoord dat zo’n ervaring levensveranderend is. Er is dus nog iets positiefs uit een burn-out te halen. Maar wat te denken van de mensen die dit niet hebben ervaren, die worstelen nog steeds met stress.

Ons stress-response systeem is uitermate goed voor de korte termijn uitdagingen, uitwijken voor een vijfenzestig plusser op een eBike, op tijd remmen op de snelweg en natuurlijk vluchten voor een leeuw wanneer deze uit de dierentuin ontsnapt. Het is echter niet geschikt voor de continue stroom aan berichten over klimaat, de stijgende prijzen in de woningmarkt, baanonzekerheid door robotisering, een falende overheid, toenemende migratiestromen en meer van dit soort onheil dat de nieuwsmedia dagelijks over ons uitstort.

Voor langdurige stress, wat uiteindelijk een burn-out veroorzaakt, hebben we elkaar nodig. De mens heeft zich in miljoenen jaren evolutie ontwikkeld tot een sociaal wezen. We kunnen de uitdagingen van het leven nu eenmaal niet zelfstandig aan, daar hebben we elkaar voor. We hebben eigenschappen ontwikkeld waarin we onze soortgenoten helpen. Zo zijn stammen ontstaan en daardoor doe je meer voor je geliefden, familie en naasten dan voor anderen. Dat meer doen, uit zich in het zorgen voor elkaar! Dat werkt uitermate stress verlagend.

Individualisme

In de zestiger jaren van de vorige eeuw zijn we in Nederland de weg van het individualisme ingeslagen. De babyboomers voorop, zij wierpen het juk van de autoriteit af. Niet langer meer was de burger er voor de overheid, maar moest de overheid er voor de burger zijn. Een onvoorstelbaar sociaal vangnet werd opgezet zodat iedereen economische onafhankelijk kon zijn. Dat is een groot goed, maar we zijn wel iets verloren. Want het individueel belang kwam voorop te staan. Niet meer wij, maar ik sta centraal.

Zo hebben we samen de mythe van het individu geschapen. De focus daarop verzwakt sociale banden en de mogelijkheid om een ondersteunend netwerk op te bouwen. Een gat dat de overheid moest dichten. De stijgende zorgkosten zijn geen oorzaak maar een symptoom. Het welzijn van onze naasten is te belangrijk om aan de overheid over te laten. Maar individualisme draait om persoonlijke belevenissen, niet om zorgen voor elkaar. Net als de zorgkosten is de toenemende stress een symptoom van doorgeschoten individualisme.

Oplossing

Dat brengt ons bij de oplossing voor de stress epidemie van onze tijd: minder individualisme en meer zorgen voor elkaar. Wanneer je betekenisvolle relaties opbouwt en elkaar steunt, dan verlaag je zowel jouw als hun stressniveau. Van uit een evolutionair perspectief ligt het dan voor de hand dat je begint met het aantrekken van de familiebanden, daarna je vrienden en collega’s op het werk. Het collectief als geneesmiddel voor de stress van de 21ste eeuw.

Stress lossen we op door het maken van een individuele, op het wederzijds welzijn gerichte keuze.

Groei of vast? Zeg het maar.

(c) Canstockphoto – michaeldb

Heb je wel eens gehoord van Carol Dweck? Zij heeft de groeimindset bedacht. Daar ga ik in deze podcast wat dieper op in. 

Denk je dat je intelligentie vast staat? Denk je dat als je voor een dubbeltje geboren bent dat je dan nooit een kwartje kunt worden? Dat wanneer je over de veertig bent niet meer kunt veranderen?