De rek is eruit

Ik heb het er even mee gehad’, zei iemand die mij na aan het hart ligt. Het is deze zin die het merendeel van de Nederlandse bevolking verbindt. We zijn het zat! De kapper, het restaurant, de artiest en ga zo maar door. Het is dan ook niet vreemd dat de ene na de andere lobbygroep het woord verspreidt dat het over is. Daarnaast horen we doorlopende persoonlijke aanvallen op Rutte, de Jong en van Dissel. ‘ Intellectuele’ ouderen die zeggen: ‘Laat mij maar sterven als het er op aan komt’. Jongeren die op hun tandvlees lopen (niet allemaal getuige een uitbundig feest in het Vondelpark). We voelen het allemaal de rek is er helemaal uit!

We zitten in een uiterst kritische fase van de pandemie. Maar ook wat betreft de toekomst voor onszelf en voor onze kinderen. Want hoewel we snakken naar vrijheid, hebben we te maken met een virus dat niet de tegenwoordigheid van geest bezit om zich met onze beslommeringen bezig te houden. De loop van ons leven is één groot casino geworden. Alles terug te brengen op kansverdelingen, verbeeld door de ogenschijnlijk simpele grafieken van Van Dissel. Maar met een onderliggende uiterst complexe dynamiek.

Ons ongetrainde brein is niet toegerust om dit intuïtief te vatten. Want, als de genomen maatregelen werken dan lijkt het mee te vallen. Vergelijk het met code rood voor het wegverkeer, aan het eind van de dag zeggen we dan dat het allemaal wel is meegevallen, nogal wiedes, de maatregelen hebben gewerkt. Dit is de zogenaamde preventieparadox. Als we dan zeggen dat, bij het zien van de oplopende besmettingen, de maatregelen niet werken, dan zien we over het hoofd dat het, zonder die maatregelen, veel erger was geweest.

Daarom blijft de avondklok overeind. Maar wat doen we nu? We laten de maatregelen enigszins vieren om het volk wat ruimte te geven en daarom – zo voorspel ik – gaat het nog langer duren. Ik heb oprecht medelijden met die ondernemers wiens reserves nog langer op de proef gesteld zullen worden. Daarnaast raak ik flink geïrriteerd door al die economen, psychologen, ondernemers en werkgeversorganisaties die de publieke opinie proberen te beïnvloeden en schreeuwen om versoepelingen. Het lijkt een uitzichtloze polonaise van versoepelingen gevolgd door weer nieuwe lockdowns te worden. De zachte heelmeester die gedwongen door haar patiënt een stinkende wond achter zal laten.

Toch zag ik ineens een ander lichtpuntje. Wel eens gehoord van ‘zero covid’? Een idee dat  langzamerhand terrein lijkt te winnen in Europa. Het is vrij simpel en biedt een perspectief. Als straks de verkiezingen achter de rug zijn, is het tijd om ook op die trein te springen. Ik hoop dat een nieuwe regering dat doet. Doen we dat niet, dan voorspel ik dat we ons in een langdurige poel van ellende storten.

Wat is het perspectief van ‘zero covid’? Een lockdown-vrije winter en veilige groene zones in Europa waar je vrij kunt reizen en socialiseren. Maar daarvoor moeten we het volgende doen: snelle vaccinatie en een korte uiterst harde lockdown om de kans dat je een besmet iemand tegenkomt uiterst klein te maken. Daarna veel testen, uitstekend contactonderzoek en verplichte quarantaine. Waarbij ik zelf zo ver zou willen gaan om een debat te voeren over wat we doen met mensen die zich weigeren te vaccineren. Net zo als we dat gedaan hebben met roken in de publieke ruimte. Naast de rookvrije krijgen we dan ook virusvrije zones.

We kunnen natuurlijk ook kiezen voor het gecontroleerd laten uitrazen van het virus. Dit heeft als effect vele tienduizenden zo niet honderdduizenden patiënten met long-covid die de komende decennia een onevenredig beslag op de zorg zullen leggen. Heb je je al afgevraagd wat dat met de economie doet? Daarnaast staan we dan het virus, dat ons steeds opnieuw verrast, toe om te muteren naar een mogelijk minder of juist dodelijker variant. Ik zou hier toch voor het voorzorgsbeginsel willen pleiten.

Misschien betekent ‘zero-covid’ dat we deze zomer niet op vakantie kunnen en dat het nog een half jaar duurt voordat we dit ideaal hebben bereikt. Maar wees nou eerlijk, het idee van een ouderwetse kerst is dat niet aanlokkelijk? Wat te denken van het theaterseizoen 21/22? Zou dat niet mooi zijn? Het kan, maar niet op het pad dat we nu zijn ingeslagen. Handhaaf daarom de avondklok, sluit de scholen, stop de demonstraties, beperk het contact zoveel het kan.

Nederland herstelt … uiteindelijk

Het klinkt als een roman over een dystopische samenleving. Een waarin ouderen en kwetsbaren in een alternatieve wereld in eenzaamheid hun leven slijten. Beveiligd tegen een buitenaardse indringer die hen als broedkamer voor hun eigen soort gebruiken wil. Beveiligd maar ook uit het zicht. Ik wilde dat het een roman was, maar helaas is het een werkelijkheid in de hoofden van enkelen. Een bonte stoet van ‘creatieve’, ‘oplossingsgerichte’ mensen die bij het gebrek van ‘de Wereld Draait Door als podium’ een manier zoeken om weer even in de aandacht te staan. Volledig ten onrechte scheppen ze bij velen een illusie van hoop door te suggereren dat alles wel weer open kan.

Waarom hun plan niet werken zal?

De belangrijke is het exponentiële karakter tijdens de eerste helft zolang de groepsimmuniteit nog ver weg is. Vergis je niet, want we zijn nog lang niet halverwege. Economen denken in golven van hoog- en laagconjunctuur. Maar bij een pandemie is er een andere beweging, daarom zouden zij hun mond moeten houden. Want hoewel we spreken van een eerste, tweede en mogelijk derde golf, klopt de beeldspraak niet. Het is eerder een eerste, tweede en daaropvolgende reeks tsunami’s als we niet in staat zijn de curve plat te slaan. Dat hebben we in de herfst van 2020 kunnen leren.

Er is nog een reden waarom het niet zal werken. Want met een testbewijs dat 48 uur geldig is, sta je vaker in de teststraat dan in de bios, het festival of restaurant. Wat te denken van sneltesten? Zie je de rijen in de hozende regen voor het Ziggodome al staan? Om van de valsnegatieven nog maar niet te spreken. Ook zal het merendeel van de bevolking, dat nog wel een geweten heeft, uit menslievendheid zijn ouders, grootouders of anderen niet willen besmetten met dit venijnige virus.

Nee, dit herstelt Nederland niet, erger nog het geeft voeding aan een discussie die het herstel alleen maar verder weg brengt. Beter is het om te luisteren naar mensen die er wel verstand van hebben, in plaats van naar hen die er slechts een mening over hebben. Neemt niet weg dat we wel een ander verhaal nodig hebben dan, zoals een woordvoerder zei: ‘Geen varianten meer op wat er allemaal niet kan’. Laat ik een aanzet geven tot zo’n verhaal.

Een nieuw verhaal

Het is duidelijk dat welvaartsziekten het risico op sterven aan COVID sterk vergroten. Daarom is het stimuleren van gezond leven een deel van dit verhaal. We moeten supermarkten dwingen om de ongezonde troep uit de schappen te halen. Ook is het virus een indirect gevolg van hoe wij met de aarde omgaan, je hoeft geen hedonist te zijn om een gelukkig leven te leiden. Wij Nederlanders zouden niet naar klimaatneutraal maar juist naar klimaatpositief moeten streven.

Om op korte termijn zo snel mogelijk naar een nieuw normaal te gaan, staan een aantal instrumenten ter beschikking. De eerste is ‘de hamer’! Door direct het aantal sociale contacten tot het hoogst noodzakelijke te beperken, slaan we de curve plat. Wat thuis kan, dat doen we thuis, maar dan ook echt. De overheid faciliteert een thuis werk- of studeerplek voor wie dat nog niet heeft. Dit is verplicht en voor een uiterst korte periode van acht weken. De overheid moet dit afdwingen.

Het tweede instrument is vaccinatie. Iedereen! Dat zal voor een kleine groep tegenstanders moeilijk te verteren zijn. Maar besef dat de avondklok en de eindeloze reeks lockdowns schadelijker zijn dan een willekeurig vaccin. Als dan het aantal besmetting laag genoeg is dan kan testen, bron- en contactonderzoek met verplichte quarantaine werken om de veenbrand onder controle te houden.

Een pijnlijke doch, naar mijn idee, noodzakelijke weg tot herstel. Ik denk dat we dan de tweede helft van dit jaar al in rustiger vaarwater zitten. Nederland loopt dan niet achter- maar vooraan. Daarnaast hebben we meteen goed geoefend in het omgaan met tegenslagen en zijn we klaar voor de maatregelen die we moeten treffen om het klimaat te redden. Want bij die laatste zullen deze in het niet verzinken.

Ik maak mij grote zorgen over de jongeren

De coronacrisis hakt er goed in. Gaan de besmettingen wat naar beneden, dan duikt er weer een nieuwe variant op. Met de groepsimmuniteit schiet het ook niet op en het vaccineren loopt hopeloos op achter wanneer je dit met andere landen vergelijkt. Dan blijkt ook nog eens dat de avondklok wat langer bij ons blijft. Houdt het dan nooit op? Je vraagt je af of het allemaal wel de moeite waard is. Voor wie doen we dit eigenlijk?

Vanochtend zag ik bij de buren twee jonge mensen buiten in de kou staan wachten op onze buurjongen (al in de twintig). Binnen kan immers niet meer, want dan zouden ze andere kunnen besmetten. Het valt niet mee hoor om een jong mens te zijn. Je mist al je sociale contacten, geen festivals en concerten en naar school mag je ook al niet. Als je dan de hele dag al zoomend naar docenten hebt zitten kijken, heb je ook geen zin meer in een Netflix serie te bingen. Het is zwaar. Vanochtend las ik een bericht dat er mensen zijn die zich zorgen maken over de seksuele ontwikkeling van de jongeren. Immers dat gaat moeilijk als je maar één iemand per dag mag uitnodigen die dan voor 21:00 weer thuis moet zijn. Ik maak mij echt grote zorgen over de jongeren!

Maar niet zozeer over de effecten van de maatregelen. Veel meer over aan wat hieraan vooraf gegaan is. Hoe kan het zijn dat er een hele generatie is opgegroeid waarvan, als we de berichten moeten geloven, het merendeel tegen een burn-out aan zit? Heeft iemand zich dat wel eens afgevraagd? Overigens in mijn eigen familienetwerk zie ik een heel ander beeld. De meeste kinderen laten het over zich heen komen en sommigen bloeien er juist van op. Eindelijk verlost van de ‘ratrace’ waar ze voor corona in gevangen waren. Zij zien meer de voordelen dan de nadelen.

Ik maak me zorgen om een generatie die is opgegroeid zonder voldoende weerstand in het omgaan met tegenslagen. Het was me voor corona ook al opgevallen, maar nu is het wel heel erg pijnlijk duidelijk dat het opvoedingsparadigma van de laatste twintig tot dertig jaar veel ‘onderliggend psychisch lijden’ bij jongeren heeft veroorzaakt. We krijgen nu de rekening gepresenteerd van de ‘curling’ ouders die alle problemen –goedbedoeld– voor hun kinderen weg toverden. Een generatie die geen enkele tegenslag kan incasseren, narcistisch tot het bot. Dat is een uiterst somber beeld.

Want in de komende decennia zullen er veel pijnlijke vrijheidsbeperkende keuzes gemaakt worden om ons klimaat te redden. Keuzes die nog veel meer dromen zullen vernietigen dan deze pandemie. Die niet de laatste zal zijn, nieuwe zoönoses zijn in de maak en het volgende virus staat te trappelen om ons leven te ontregelen. Hoe moet het toch met die arme kindertjes wanneer zij straks in 2030 nog in therapie zijn omdat ze tussen 2020-2022 niet naar hun feestjes konden?

De afgelopen weken is er een nieuwe discussie ontstaan over de noodzaak om ouderen te beschermen. De tegenstelling tussen economie en gezondheid vond ik al een domme, maar deze nieuwe tegenstelling tussen oud en jong vind ik ronduit verwerpelijk. Natuurlijk beschermen wij de ouderen en de zwakkeren! Elk leven is evenveel waard! Het gaat er helemaal niet om of je iemand van 90 aan de beademing moet leggen. Ook dikke mannen van boven de vijftig verdienen onze solidariteit. Het gaat erom dat je iemand een afschuwelijk stervensproces wilt besparen. Het gaat erom of je respect kunt tonen voor zwakkeren en ouderen, dat heet beschaving!

Net zoals het belangrijk wordt dat wij aan onze gezondheid werken door goede gevarieerde voeding, wordt het ook tijd om te werken aan de mentale weerstand van onze jonge mensen. Dat laatste doen we door tegenslagen en wat dat betreft zijn de strenge maatregelen uiterst nuttig om de negatieve effecten van de ‘curling’ opvoeding te niet te doen.