Stop te werken aan je zelfvertrouwen, je wordt er alleen maar slechter van

Als jij zo iemand bent die heel veel zelfvertrouwen hebt, of dit probeert op te bouwen, dan heb ik een dringende oproep voor je. Ik doe deze namens de mensen die met je moeten samenwerken. STOP ER ERMEE! Mensen met een groot zelfvertrouwen overschatten hun eigen competentie en zijn daardoor een gevaar voor de wendbare organisatie! Hoe meer zelfvertrouwen des te minder ‘agility’.

Laat ik beginnen met een bekentenis. Toen ik halverwege de veertig was, ben ik heel actief bezig geweest om mijn zelfvertrouwen in positieve zin te ontwikkelen. Ik ben in coaching gegaan, heb verschillende zelfhulpmethoden toegepast en als gevolg daarvan heb ik een sterke dosis aan zelfvertrouwen ontwikkeld. Niets mis mee zou je zo zeggen. Dat dacht ik ook, totdat een boek las van David Duning over zelfinzicht. Hij bouwt daar een ijzersterk argument op waarin hij aantoont dat mensen die incompetent zijn de vaardigheden missen om zich dat te realiseren. Maar daarover een andere keer, interessant voor deze blog is een artikel van Shrauger en Terbovic.

Zij kwamen in 1976 al tot de conclusie dat mensen met een groot zelfvertrouwen zichzelf competenter inschatten dan dat zij in feite waren. Toen ik dit las viel er een muntje. Want dit is een mogelijk antwoord waarom we zo weinig leren van onze (foute) besluiten. We zijn er namelijk zo van overtuigd dat we competente mensen zijn, dat we door dit enorme zelfvertrouwen niet meer zien hoe dom we eigenlijk zijn.

Door het grote zelfvertrouwen stromen onze organisaties vol met allemaal trieste, met zichzelf ingenomen, wijsneusjes. Een werkvolk dat echte kennis schimpend ‘het is maar theorie’ noemt. Gesteund door trainers die zeggen dat je de kennis in jezelf kunt vinden. Want een onvoorstelbare onzin, het overgrote deel van wat je weet, heb je van anderen geleerd.

Een ander ding dat ik las in het boek van Duning is dat mensen uitermate goed dingen kunnen beargumenteren, zonder dat de argumentatie overigens logisch en ondebouwt hoeft te zijn. Je hoeft maar tegen een goed argument te zeggen: ‘Dat is jouw mening’ en gewoon verder gaan met alle dommigheid. Dat maakt dus incompetentie mensen die een groot zelfvertrouwen hebben zeer gevaarlijk want ze praten alles wat krom is recht en alles wat recht is krom. De mensen met minder zelfvertrouwen houden hun mond, terwijl juist zij ze open zouden moeten doen.

Mijn voorstel is om eens in de spiegel te kijken en aan aantal minuten per dag tegen jezelf te zeggen dat je een onvoorstelbare minkukel bent en volledig incompetent voor de rol die je professioneel vervult. Naarmate je meer macht hebt, zou ik de tijd opvoeren van enkele minuten naar minstens een kwartier. Het wordt tijd dat we nederig en bescheiden worden met een gezonde dosis faalangst.

Wie zijn gezond verstand gebruikt, zal zich vaak vergissen

Je komt ze regelmatig tegen, mensen die hun gezond verstand gebruiken. Dat is toch logisch, zeggen ze. Iedereen die hersens heeft die ziet toch in dat dit de enige manier is!

Ik ben daar mee gestopt toen ik er achter kwam dat mijn gezonde verstand eigenlijk niets anders is dan een set veronderstellingen opgedaan uit ervaringen in het verleden. Best wel rigide!

Gezond verstand is een verzameling van aannames over hoe de wereld in elkaar steekt. Het vervelende is echter dat de meeste aannames sneller bederven dan een goede fles wijn. Erger nog, van de meeste ben ik me niet eens bewust. De resultante (van al die aannames) noem ik mijn ‘gezonde verstand’. Dat zo geprezen ‘gezonde verstand’ weerhoudt mij er wel van om de situatie zoals deze zich voordoet te zien zoals hij is. Terwijl dat nog maar sterk de vraag is.

Ben jij projectmanager? Heb je gehoord van een onderzoek gedaan door een wetenschapper met de conclusie dat de samenleving projectificeert? Denk jij dat dat onderzoek dan ook wetenschappelijk is? Dat is nog maar de vraag, het is door een wetenschapper gedaan, dat maakt het in ieder geval zorgvuldiger dan wat journalisten doen. Gezond verstand dicteert dat wanneer er meer projecten zijn dat we dan ook meer projectmanagers nodig hebben. FOUT, dat weten we niet, misschien managen mensen wel hun eigen projecten en hebben we juist minder projectmanagers nodig.

Parkeer je gezonde verstand nu even en aanschouw wat er daadwerkelijk gebeurd. Ik probeer eigenlijk doorlopend met mijn beperkte intellectuele vermogens te begrijpen wat er om mij heen gebeurd. Ik probeer dit zo open mogelijk te observeren, uitgaande daarvan reageer ik. Dat is gezonder verstand, dat is zoveel mogelijk ontdaan van aannames. Dat maakt je agile tot in het diepste van je psychologische DNA (voor zover dat bestaat).

Wat nu als je het kunt faken? Een boekbespreking

De afgelopen week heb ik het boek PRESENCE van Amy Cuddy gelezen en vind haar boodschap zo goed dat ik in hier in het kort beschrijf waarom ik denk dat jij dat boek ook zou moeten lezen. Maar voordat je dat doet raad ik je aan om haar TED-talk te bekijken. Wat is PRECENCE en wat is de kernboodschap van het boek?

Precence

De term is in de Nederlandse vertaling met "presentie" vertaald. Ik vind dat niet een goede vertaling. Zelf had ik het eerder vertaalt met "aanwezig zijn", maar goed ik ben niet de vertaler dus laat ik het er verder bij. Wat bedoelt ze met dit begrip? Aanwezig zijn in het moment met heel je wezen. Presentie is dat op een bepaald moment je gedachten, gevoelens, lichaamshouding, gedrag, woorden, allemaal in overeenstemming met elkaar zijn. Een dergelijke ervaring geeft je een enorme kracht. Het is dat wat we vaak authenticiteit noemen. Je staat dan in je kracht en bent daardoor veel effectiever in het bereiken van je levensdoelen.
Nu zou je denken dat dit een te bereiken staat is die je moet bereiken, maar dat is een lange weg te gaan, een waarvoor de meeste van ons onvoldoende doorzettingsvermogen hebben. Het bijzondere wat Amy beargumenteert, is nu dat het voldoende is om deze synchroniteit alleen dan te hebben wanneer je deze echt nodig hebt. Stel nu dat je een paar technieken zou kunnen hebben die je gebruikt vlak voordat je een moeilijk gesprek hebt, of voordat je een examen moet doen, een presentatie waar je tegen op ziet. Stel nu eens dat je alleen een techniek kunt leren waarmee je de innerlijke krachtknop aan kan zetten.

De kernbooodschap

Amy haalt veel wetenschappelijke experimenten aan om haar boodschap te ondersteunen. Deze komt er op neer dat, wanneer je vlak voordat je een moeilijke taak moet doen, een waar je tegenopziet, neem dan een krachtige lichaamshouding aan. Ook als je je niet zo voelt. Je gevoel volgt uiteindelijk je lichaam. Als je dit niet direct wil aannemen, probeer dan eens boos te worden wanneer je glimlacht. Dat lukt niet.
Wanneer je deze houding twee minuten aanhoudt dan zul je veel effectiever zijn dan wanneer je dat niet doet. Ik vind dit een prachtig advies: "Fake it, till you make it."

Waarschuwing voor smartphonegebruikers

Naast krachtposes zijn poses die machteloosheid tot gevolg heeft. Een daarvan lijkt op de manier waarop we naar onze smartphones staan te staren. Het hoofd voorovergebogen en de schouders naar elkaar toegetrokken. Het staren naar een klein scherm heeft zo zijn nadelen. Iets om over na te denken.